Rečnik pojmova - GREJANJE, VENTILACIJA, KLIMATIZACIJA

AKSIJALNI VENTILATORI – To su mašine koje potiskuju vazduh ili druge gasove pod pritiskom. Kod aksijalnih ventilatora vazduh struji u pravcu ose kroz radno kolo. Glavni sastavni delovi svih aksijalnih ventilatora su: glavčina sa lopaticama, kućište i pogonski motor. Delovi koji poboljšavaju stepen korisnosti su: ulazna mlaznica, usmeravajuće kolo, difuzor, uređaj za podešavanje pokretnih lopatica, regulator broja obrtaja, stabilizacioni prsten i drugi.

 


APSORPCIJA ZVUKA – Kod poroznih materijala kao što su tekstil, mineralna vuna, vlaknasti materijali itd. Znatan deo zvučne energije koja se javlja, apsorbuje se u porama i pretvara u toplotu. Koeficient apsorpcije zvuka αs pokazuje koliko neka materija apsorbuje od nastale zvučne energije. To je odnos apsorbovanog zvuka i intenziteta nastalog zvuka.

ANALIZATOR SOBNE KLIME – To je uređaj koji meri temperaturu i vlažnost vazduha, temperaturu zida i kretanje vazduha.

ANEMOMETAR – To je uređaj za merenje brzine tj. protoka vazduha razlikujemo više vrsta ovih uređaja ali se najčešće korisi krilni koji rotaciono kretanje turbine pretvara u električni izlazni signal.


APSOLUTNI PRITISAK - Zbir statičkog i dinamičkog pritiska.

BEZDIMENZIONE KRIVE – Da bi se mogli upoređivati ventilatori osnovne parametre ventilatora, protok i pritisak treba staviti u odnos sa karakterističnim konstrukcionim parametrima. Tako dobijamo: koeficient protoka (φ), koeficient pritiska (ψ) i koeficient snage (λ).

BUKA – Buku čine izvori zvuka različitih frekvencija i amplituda. Ako se prekorače određene vrednosti buka je štetna za čoveka. Npr. prema VDI granične vrednosti buke na radnom mestu su: pri intelektualnom radu ≤ 55 dB(A), pri radu u kancelarijama ≤ 70 dB (A)

CENTRALNO GREJANJE – Specifičnost centralnog grejanja je to što sve prostorije koje se greju imaju samo jedno mesto za loženje tj. jedan izvor toplote koja se razvodi u pojedine prostorije putem nosioca toplote. Kao nosioci toplote koriste se voda, para ili vazduh tako da se grejanje deli na toplovodno, parno i vazdušno grejanje.

CEVI (Hidraulični prečnik dH) – Da bi se mogle koristiti opšte jednačine za određivanje gubitaka pritiska i za cevi koje nisu kružnog poprečnog preseka izračunava se hidraulični prečnik prema formuli: dH=4A/O gde je A-površina a O-obim.

CIKLON – To je uređaj specijalne konstrukcije koji služi za odvajanje čvrstih čestica iz vazduha.

CO ALARM – Velike javne garaže moraju imati sistem za merenje sadržaja CO u vazduhu, regulisanje i alarmiranje. Ovi sistemi rade tako što se sa pojedinih mesta u garaži uzima uzorak vazduha i dovodi se u merni uređaj. Pri prekoračenju granice od 100 ppm kao srednje vrednosti za pola časa sledi odavanje signala. Pri 40% od granične vrednosti uključuje se 1. stepen provetravanja a na 80% 2. stepen.

CO2 MERENJE – Zbog težnje za što boljim kvalitetom vazduha u provetravanim prostorijama vrše se merenja sadržaja CO2 i rezultat se uzima kao mera za kvalitet. Povećanje sadržaja CO2 je značajno samo u malim prostorijama u kojima boravi više ljudi kao što su bunkeri, podmornice i sl. Maksimalan sadržaj CO2 u kancelarijama je 1500 ppm a u vazduhu ga normalno ima između 300 i 350 ppm.

DALJINSKO GREJANJE – To je način snabdevanja energijom pri čemu se voda na jednom mestu npr. toplani, zagreje i preko razvodne mreže distribuira do potrošača.

DIFUZOR – Difuzor je deo cevovoda u kojem se kinetička energija (dinamički pritisak) pretvara u statički pritisak.

DVOCEVNI SISTEM – To je najčešći sistem razvođenja toplote do potrošača. Svako grejno telo je priključeno odvojeni razvodni i povratni vod i dobija vodu približno iste temperature iz razvodnog voda. Regulacija toplotnog kapaciteta vrši se pomoću regulacionog ventila prigušivanjem protoka. Razlikujemo donji i gornji razvod grejne vode.

EFEKAT STAKLENE BAŠTE – Emisija gasova rashladnih sredstava fluor-hlor-uglovodonika (FCKW) u vazduhu dovodi do stvaranja efekta staklene bašte. Samo 10% od ukupno proizvedenih količina FCKW koriste kao rashladna sredstva a veći deo se koristi kao potisno sredstvo u sprejevima i peni za izolaciju i kao sredstvo za rastvaranje. FCKW u atmosferi prouzrokuje efekat staklene bašte kao i CO2 usled čega se odavanje toplote na okolinu smanjuje i dolazi do porasta srednje temperature sa svim štetnim posledicama kao što su sušenje zelenih površina, otapanje polova, porast nivoa mora itd.

EKVIVALENTNA DUŽINA CEVI – Pri izračunavanju gubitaka prilikom strujanja zbir lokalnih otpora se može zameniti ekvivalentnom dužinom cevi (m).

ETAŽNO GREJANJE – To je vrsta grejanja gde svaki stan ima svoj grejni kotao koji snabdeva grejnim fluidom grejna tela u svim prostorijama. Prednost etažnog grejanja je mogućnost pojedinačnog grejanja svakog stana u željeno vreme.

FAKTOR ISTOVREMENOSTI – Pri proračunu potrebne toplote u toku jednog časa važno je znati koliko potrošnih mesta se koristi istovremeno tj. koliki je faktor istovremenosti.

FILTRI VAZDUŠNI – To su uređaji i aparati koji iz vazduha izdvajaju nečistoće u obliku čestica i gasova.

FILTER SA AKTIVNIM UGLJEM – Služiza adsorpciju štetnih ili nepoželjnih materija u obliku gasa ili pare iz vazduha kao što su neprijatni mirisi iz kuhinja i toaleta ili pare i gasovi koji nastaju pri industrijskim procesima. Aktivni ugalj se dobija iz kamenog uglja, kokosove ljuske ili drveta tako što u specijalnom procesu izrade nastaje porozna materija koja ima veoma veliku površinu na kojoj mogu da se talože molekuli štetnih materija.

 
GARAŽE (GREJANJE I PROVETRAVANJE) – Problem grejanja i problem provetravanja garaža zaslužuje posebnu pažnju zato što može da se pojavi neposredna opasnos od dimnih gasova automobila koji sadrže jedinjenja sumpora i olova, čađ i posebno opasan ugljen-monoksid, koji je i u maloj koncentraciji opasan po život. Zatim može doći i do isparavanja benzina koje pod izvesnim uslovima može da dovede do eksplozije.

GREJAČI VAZDUHA – Ovi uređaji zovu se još i klima konvektori, služe za grejanje i provetravanje malih prostorija. Sastoji se od kućišta u kojem su smešteni ventilator, filter, grejač vazduha i drugi prateći elementi. Sobni vazduh se usisava iznad poda, a spoljašnji ulazi kroz otvor u zidu dok topao vazduh izlazi vertikalno na gore.

HAUBE (KUHINJSKE) – To su elementi ventilacionog sistema koji prikupljaju isparaenja nastala usled spremanja hrane. Mogu biti pravougaonog ili trapeznog oblika, zatim zidne ili centralne. Imaju žljeb za sakupljanje masnoće, filter za mast a mogu biti sa ili bez rasvete. Kao materijal za izradu kuhinjskih hauba (napa) koriste se najčešće hrom-nikl-čelik ili aluminijum. 

OTVORI ZA PROLAZ VAZDUHA Otvori za prolaz vazduha spadaju u najvažnije sastavne delove svakog postrojenja za provetravanje, koje treba dimenzionirati vrlo pažljivo, da bi se sprečila pojava promaje i šumova i obezbedilo pravilno strujanje vazduha u provetravanim prostorijama. Oblici i funkcije otvora za prolaz vazduha mogu biti veoma različiti. Izrađuju se od čelika, aluminijuma i sintetičkih materijala.

ODSISAVANJE ili odvođenje vazduha iz prostorije pomoću ventilatora i izduvavanje napolje, dok u prostoriju ulazi vazduh iz susednih prostorija ili spolja. Pošto se u prostoriji stvara podpritisak ovakav vid ventilacije je naročito pogodan kada želimo sprečiti širenje zagađenog vazduha u susedne prostorije. Uglavnom ima primenu pri provetravanju prostorija u kojima se vazduh zagađuje raznim gasovima, parama, mirisima ili dolazi do povišenja temperature kao u kuhinjama, toaletima, garderobama, laboratorijama, trafo-stanicama, akumulatorskim stanicama i sl.

ODVLAŽIVANJE VAZDUHA se vrši kada vazduh dođe u dodir sa mokrim ili suvim površinama čije temperature se nalaze ispod tačke rošenja vazduha. Pri odvlaživanju dolazi i do hlađenja vazduha.

OVLAŽIVANJE VAZDUHA je povećanje vlažnosti sobnog vazduha, odnosno apsolutnog sadržaja vode. Ima primenu u industrijskim postrojenjima a naročito u teksilnoj i duvanskoj industriji kao i u prostorijama radi povećanja osećaja ugodnosti.